એતદાલ (મધ્યમ માર્ગ) નો સુંદર ધોરીમાર્ગ, ઇલ્મ અને ઇરફાન (જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતા) નું કેન્દ્ર, ખૈર અને બરકતનો સ્ત્રોત, અહલે હક (સત્યના અનુયાયીઓ) નું આશ્રયસ્થાન, અહલે સુન્નત વલ જમાતનું મુખપત્ર, ઉમ્મુલ મદારિસ (મદરસાઓની માતા), અઝહરે હિન્દ—દારુલ ઉલૂમ દેવબંદ.
આને એક સંસ્થા કહો અથવા કહો બ્રિટિશ શાસનકાળમાં ચલાવવામાં આવેલી એક ક્રાંતિકારી (ઇન્કિલાબી) ચળવળ; વર્તમાન યુગમાં ઉદ્ભવતા ફિત્નાઓ (દુષણો) નો તોડ કહો અથવા કહો આ આધુનિક યુગમાં મૂળ ઇસ્લામના અસ્તિત્વની રક્ષાની ગેરંટી; ખત્મ-એ-નબુવ્વત (અંતિમ પયગંબરત્વ) ની રક્ષાનો કિલ્લો કહો અથવા કહો ઇસ્લામના સંરક્ષણ માટે ઊભી કરવામાં આવેલી એક લોખંડી દીવાલ.
ટૂંકમાં, આ સંસ્થા કુદરતે ખુદાવંદી (અલ્લાહની શક્તિ) ની એક મહાન કૃતિ, અલ્લાહની હિકમત (શાણપણ) નું પ્રતિક, ઇસ્લામિક જગત—ખાસ કરીને ઉપખંડ (બર્ર-એ-સગીર) ના ધાર્મિક લોકો પર એક મહાન ઉપકાર, ઇસ્લામના પુનરુત્થાનનું એક માધ્યમ, અને સત્યને સાબિત કરવા તેમજ અસત્ય (બાતિલ) ને મિટાવવાની એક જીવંત વ્યાખ્યા છે.
ઇખ્લાસ અને તકવા (નિષ્ઠા અને સદાચાર) ના પાયા પર સ્થપાયેલી આ બરકતવાળી સંસ્થા જ્યાં ઇસ્લામના અસ્તિત્વની ગેરંટી સાબિત થઈ, ત્યાં જ તે મર્દમ-સાઝી (મહાન વ્યક્તિત્વના ઘડતર) ની એવી અજોડ કેમ્પ સાબિત થઈ જ્યાંથી સેંકડો મુહદ્દિસીન (હદીસના જ્ઞાતા) અને મુફસ્સિરીન (કુરઆનના વિવેચકો), હજારો ફુકાહા (ન્યાયશાસ્ત્રીઓ) અને મુતકલ્લિમીન (ધર્મશાસ્ત્રીઓ) તેમજ અસંખ્ય વક્તાઓ અને ઉપદેશકો બહાર આવ્યા. તેમણે દરેક મેદાન, દરેક ક્ષેત્ર અને દુનિયાના ખૂણે-ખૂણે માત્ર સફળતાના ઝંડા જ નથી રોપ્યા, પરંતુ એવા ઉત્કૃષ્ટ કાર્યો કર્યા છે જેના પર દુનિયાની બુદ્ધિ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ અને દુનિયાના લોકો તેમના ઘડતર (તરબિયત) ની પ્રશંસા કરતા રહી ગયા.
જી હાં, હું વાત કરી રહ્યો છું એ જ દારુલ ઉલૂમ દેવબંદ અને તેનાથી લાભ મેળવનારા ઉલેમા-એ-દેવબંદની.
શાયર કહે છે:
"તારીખ મુરત્તબ કરતી હૈ દીવાનોં કી રૂદાદ યહાં."
(ઇતિહાસ અહીંના દીવાનાઓની કહાની તૈયાર કરે છે)
અને અલ્હમ્દુલિલ્લાહ, મહાન વ્યક્તિત્વોના ઘડતરનો આ મુબારક સિલસિલો આજ સુધી ચાલુ છે અને ઇન્શા-અલ્લાહ કયામત સુધી ચાલુ રહેશે.
✍🏻 #મુસ્તકીમ_જમાલી
