(નોંધ: આ ઘોષણાપત્રના સંબોધિત વ્યક્તિઓ માત્ર શરિયા જ્ઞાન (ઉલૂમ-એ-શરીયત) ના વિદ્યાર્થીઓ જ છે.) આરિફોએ (અલ્લાહની ઓળખ રાખનારાઓએ) શરિયાના જ્ઞાનની વ્યાખ્યા આ રીતે કરી છે કે આ અલ્લાહનો નૂર (પ્રકાશ) છે જે બંદાના હૃદયમાં (છાતીમાં) પ્રજ્વલિત થઈ જાય છે. આ નૂર હૃદયમાં દીવાની જ્યોતની જેમ સંપૂર્ણ રીતે અનુભવાય છે. બલ્કે વિદ્યાર્થી તો એ જ ચિંતામાં પોતાનું જીવન ઓગાળી નાખે છે કે આ નૂર ઓલવાઈ ન જાય! માલિક બિન દીનાર (રહમતુલ્લાહ અલૈહ) ના આ કથનનો આજ અર્થ છે કે "અમલ (આચરણ) કરવા માટે પ્રાપ્ત કરેલું જ્ઞાન બંદાને તોડીને મૂકી દે છે!" વિદ્યાર્થી ઘણા બધા ગુનાઓથી માત્ર એટલા માટે દૂર રહે છે કે મારો નૂર મારી પાસેથી છીનવાઈ ન જાય. કેટલીકવાર એક હરામ (નિષિદ્ધ) નજર લાંબા સમય સુધી હૃદયને અંધકારમય બનાવી દે છે. હૃદય અલ્લાહ સાથેના જોડાણની મધુરતાથી પરિચિત હોવા છતાં કોઈ પ્રેરણા મેળવી શકતું નથી, લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે, તેને ગ્રહણ લાગી જાય છે. કેટલીકવાર હસી-મજાક અને અટ્ટહાસ્યની સભા લાંબી થઈ જાય, તો બેઠા બેઠા હૃદય અચાનક બંધ થઈ જાય છે. જેમ પવનના જોરદાર ઝાપટાથી દીવો ઓલવાઈ જાય છે. જો પૂરી નિયત સાથે ઝિક્ર (સ્મરણ) અને તિલાવત (પઠન) દ્વારા તેને ફરીથી પ્રજ્વલિત કરવામાં ન આવે, તો તે બંધ જ રહી જાય છે. વાદ-વિવાદ અને દલીલો પણ જ્ઞાનનો નૂર છીનવી લે છે. માણસ કોઈ નિરર્થક ચર્ચામાં ફસાઈ જાય, તો હૃદય વિધિવત કઠોર થઈ જાય છે. થોડીવાર માટે નમાઝની એકાગ્રતા (ખુશૂ) અને મુનાજાત (અલ્લાહ સમક્ષ એકાંતમાં દુઆ) નો આનંદ રૂઠી જાય છે. બલ્કે મેં જોયું છે કે ક્યારેક માતા-પિતા સામે અવાજ ઊંચો થઈ જાય, તો અચાનક હૃદય જાણે મરી જાય છે! એક ગભરાટ અને સૂનકાર છવાઈ જાય છે. જાણે એક જ ક્ષણમાં જ્ઞાનના બધા થોથાં અસ્તિત્વથી અલગ થઈને ઘૂરી રહ્યા હોય કે આ શું કરી નાખ્યું?! હૃદયની દુનિયાને અંધકારમય કરવા માટે દુનિયાની ચકાચૌંધથી મોટી કોઈ વસ્તુ નથી. કેટલીકવાર તો દુનિયાદારી લોકોના વૈભવ તરફ નજર ઉઠાવવાથી જ અંતર્દૃષ્ટિ (બસીરત) અંજાઈ જાય છે. તો પછી એ વિદ્યાર્થીની શું હાલત થશે જેનું ઉઠવું-બેસવું (સોબત) જ એવા લોકોમાં હોય જેમના હૃદય દુનિયાની મહોબ્બતથી છલકાતા હોય, અને જેમની વાતોનું કેન્દ્ર માત્ર દુનિયા હોય?! ક્યારેક જ્ઞાનવાળાઓને પૂછીને જુઓ કે બા-જમાત (સામૂહિક) નમાઝ છૂટી જવાથી તેમના પર શું વીતે છે?! શું દુનિયા અજાણી નથી લાગતી?! ખોરાક બેસ્વાદ થઈ જાય છે. કદમ ભારે થઈ જાય છે. મિત્રોની સભા બોજ બની જાય છે. જ્યાં સુધી માણસ પોતાના રબ સમક્ષ કરગરી ન લે કે 'મૌલા! મારો નૂર મને પાછો આપી દે!!' અને આ તૌફીક (તક/પ્રેરણા) પણ અલ્લાહ તરફથી જ હોય છે. ઈમામ શાફઈ (રહમતુલ્લાહ અલૈહ) જ્યારે ઈમામ માલિક (રહમતુલ્લાહ અલૈહ) ની સામે શાહગિર્દ (વિદ્યાર્થી) બનીને બેઠા, તો ઉસ્તાદે ફરમાવ્યું: "મને લાગે છે કે અલ્લાહે તારા હૃદયમાં જ્ઞાનનો નૂર પ્રજ્વલિત કરી દીધો છે, જોજે! ગુનાઓના અંધકારથી આને ઓલવાવા ન દેતો!" અને આપણામાંથી ઘણા બધાના નૂર ઓલવાઈ ચૂક્યા છે, પરંતુ આપણને તેનો અહેસાસ નથી. આપણે જ્ઞાનની દુકાનની બહાર ગોઠવેલી બેજાન મૂર્તિઓ છીએ. બીજું શું! સહલ અલ-તુસ્તરી (રહમતુલ્લાહ અલૈહ) એક નૂરાની વાક્ય કહી ગયા છે: "એ હૃદયમાં નૂરનું દાખલ થવું હરામ છે, જેમાં કોઈ એવી વસ્તુ હોય જે અલ્લાહ અઝ્વજલને નાપસંદ હોય!" હરામ છે કે એ હૃદયમાં નૂર દાખલ થાય જેમાં અંધકાર હોય! જેમાં દુનિયાની મહોબ્બત હોય! જે ગૈર-મહરમ સાથે સંબંધ સ્થાપિત કરતો હોય! જેને અલ્લાહની મખ્લૂક (સૃષ્ટિ) પર ઝુલ્મના કારણે કાળું કરી દેવાયું હોય! જેનો 'હું' (અહંકાર) નો ડંખ નીકળ્યો ન હોય! ... વિદ્યાર્થીએ દરેક સમયે ચિંતિત રહેવું જોઈએ કે ક્યાંક મારો નૂર મારી પાસેથી છીનવાઈ ન જાય. આ ચિંતાને પોતાનો રોગ (ગહન ચિંતા) બનાવી લે. અનિવાર્યપણે તેને ઘણા શોખ છોડવા પડશે, ઘણી સોબતોને અલવિદા કહેવું પડશે, ઘણા વર્તનો પર પુનર્વિચાર કરવો પડશે. પછી કદાચ તે શરૂઆતના પૂર્વજો (સલફ-એ-અવાઈલ) ની આ વાતનું પ્રતીક બની જાય કે: "આપણામાંથી જ્યારે કોઈ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરતું હતું, તો તે જ્ઞાન તેના ચાલચલગત અને વર્તનમાં દેખાઈ આવતું હતું." હે આકાશો અને પૃથ્વીના નૂર! અમારા માટે અમારા નૂરને પૂર્ણ કરી દે અને અમને માફ કરી દે! ___________📝📝___________ નકલ કરેલ (સાભાર). ઇસ્લામિક ટ્યુબ પ્રો એપમાંથી પસંદગી.