બિસ્મિલ્લાહ; રબ્બી યસ્સિર વ અઇન! (અલ્લાહના નામથી; હે મારા રબ, આસાની કર અને મદદ કર!) નોંધ: આ મંશૂર (ઘોષણાપત્ર)ના મુખાતિબ (સંબોધિત લોકો) માત્ર ઉલૂમે શરીઅત (ઇસ્લામિક શાસ્ત્ર)ના તલબા (વિદ્યાર્થીઓ) જ છે. ઇલ્મે શરઈને અલ્લાહ તઆલાએ 'કવલે થકીલ' (એક ભારે અને વજનદાર વાત) જાહેર કરી છે. આ બહુ ભારે વસ્તુ છે. આ ન તો દરેકને રાસ આવે છે અને ન તો દરેક વ્યક્તિ આના માટે અહલ (લાયક) હોય છે. આનો નૂર (પ્રકાશ) સમગ્ર માનવજાત માટે છે, પરંતુ આ નૂરના સ્ત્રોત અને ખાણો (મઆદિન વ મસાદિર) કેટલાક ખાસ સીનાઓ (હૃદયો) જ છે. આ જ્ઞાનનો હક એ છે કે તેની હૈબત (મર્યાદા અને ગરિમા) જાળવી રાખવામાં આવે, તેને રુસવા (અપમાનિત) થવા ન દેવાય. આ'મશે જ્યારે શુઅબાને જોયા કે તેઓ કેટલાક નાકદ્રો (કદર ન કરનારાઓ)ને હદીસ ભણાવી રહ્યા છે, ત્યારે તેમણે કહ્યું: "તારું બૂરું થાય, તું ખિન્ઝીરો (ભૂંડ)ના ગળામાં મોતી પરોવી રહ્યો છે?!" જમાનો જેટલો નૂરે નબુવ્વત (પયગંબરીના પ્રકાશ)થી દૂર થતો ગયો, મિરાસે નબુવ્વત (પયગંબરીના વારસા) પર ત્રાટકતા વારદાતીઓ (ઘૂસણખોરો) પણ વધતા ગયા. એક દિવસ મદીનાના ઇમામ રબીઆ બિન અબ્દુર રહેમાન રડી પડ્યા. તેઓ કહેવા લાગ્યા કે સામાન્ય ચોર-ઉચ્ચકાઓ કરતાં આ વારદાતીઓ જેઓ નાહક (ગેરકાયદેસર) જ્ઞાનની સરહદો ઓળંગે છે, તેઓ જેલના વધુ હકદાર છે. જોકે આ એવો દોર હતો જ્યારે કોઈ આલિમ બોલતો ત્યારે તેનો સામનો આલિમ સાથે જ થતો, અને ખ્વાદ (ખાસ જ્ઞાનીઓ)ની વાત તેમની વચ્ચે જ સીમિત રહેતી. પણ હવે આલિમની આઝમાઇશ (પરીક્ષા) એ છે કે તેના હિતેચ્છુઓમાં દવા વેચનારા પણ છે અને મંજન વેચનારા પણ, પુસ્તક વેચનારા પણ છે અને કલમ વેચનારા પણ, જમીન વેચનારા પણ છે અને જમીર (આત્મા) વેચનારા પણ, મદરેસાના મોહતમીમ (પ્રબંધક) પણ છે અને સ્ટુડિયોના મેનેજર પણ. 'ما أشدّ غربة العالِم' (આલિમની એકલતા કેટલી ગંભીર છે)!! સ્ક્રીન (સોશિયલ મીડિયા/ઇન્ટરનેટ) આવ્યા પછી ઇલ્મની હુરમત (પવિત્રતા)ની રક્ષા થઈ શકે એવી આશા રાખવી અશક્ય (મહાલ) છે. બલ્કે એ કહેવું પણ ગુનો બની ગયું છે કે 'ખુદા ખાતર જ્ઞાનને જ્ઞાનવાળાઓ માટે રહેવા દો'. કેટલાક મંદબુદ્ધિ (કોઢ-મગ્ઝ) બુદ્ધિજીવીઓ આને 'પોપશાહી' તરીકે ઓળખાવશે, તો કેટલાક નાજુક મગજના વિચારકો આને અહંકાર (تکبر) કહેશે. તેથી હવે દુનિયાની રીત અને સમયનો દસ્તૂર એ જ બની ગયો છે કે ઇલ્મ સાથે જોડાયેલા લોકો (મન્સૂબીને ઇલ્મ) માટેની ખાસ વાતો પણ સરેઆમ દીવાલ પર (એટલે કે જાહેરમાં) લખી દેવામાં આવે. ટૂંકમાં વાર્તા (કિસ્સો મુખ્તસર) એટલી જ છે ભાઈઓ, કે એક વિદ્યાર્થી (તાલિબે ઇલ્મ) તરીકે આ વાત જેટલી જલ્દી સમજી લો એટલું સારું, કે આ રંગ અને સુગંધની દુનિયામાં તમારી સામે આવનારી દરેક વ્યક્તિ તમારી સમાન કે પ્રતિસ્પર્ધી (મુકાબિલ) નથી. આ બધા એન્જિનિયર, ડોક્ટર, સ્પીકર અને પત્રકારો વગેરે સામાન્ય લોકો (અવામ) છે જેમની શરઈ ફરજ તમારા આસ્તાના (દ્વાર) પર આવીને પોતાના આત્મિક રોગની દવા લેવાની હતી, પણ આ બિચારાઓ પોતે જ પોતપોતાના ક્લિનિક ખોલીને બેસી ગયા છે. પરંતુ તમે તમારા મૂલ્યને ઓળખો અને તમારી ગરિમાને ઓછી થવા ન દો. જો આ થોડી વાતો સમજમાં આવે તો પલ્લે બાંધી લો: 1) અરિફિલ હક્કા તઅરિફ અહલહૂ (اعرف الحق تعرف أهله - હક (સત્ય)ને જાણો, સત્યવાદીઓને પોતે જ ઓળખી જશો): જ્યારે વિદ્યાર્થી સત્યને અમુક હસ્તીઓના ચશ્માથી જુએ છે, ત્યારે અનિવાર્યપણે તેની આશાઓનો ભોગ લેવાય છે, કારણ કે રસૂલુલ્લાહ (ﷺ) પછી દરેક માણસ ભૂલને પાત્ર છે. જો તે લપસશે તો શું તમે પણ લપસી જશો?! તેથી સત્યને જાણવાનો પ્રયત્ન કરો, સત્યવાળાઓને તમે આપોઆપ ઓળખી જશો. અકીદો વાંચો, પુસ્તકો ખોલો, જ્ઞાન માટે પગરખાં ઘસો અને આળસ છોડી દો. "જેથી જે નાશ પામે તે સ્પષ્ટ પુરાવા પર નાશ પામે અને જે જીવતો રહે તે સ્પષ્ટ પુરાવા પર જીવતો રહે!" નહીંતર તમે એવું જ સમજતા રહી જશો કે ડિબેટ (વાદ-વિવાદ)ને સલફે સાલેહીન (પૂર્વજો)ની રીતની વિરુદ્ધ કહેવું એ મદિના યુનિવર્સિટીવાળાઓની શોધ છે, અને બિદઅતી (નવાચાર કરનાર)નો બહિષ્કાર કરવો કિતાબ અને સુન્નતમાં નથી, અને હાથી ઉડે છે, અને માણસો પહેલા વાંદરા હતા, અને સત્ય તે તરફ જ હોય છે જે તરફ મોંઘો કેમેરો હોય! વગેરે વગેરે. 2) બય્યિનિસ સુન્નતા વલા તુખાસિમ અલયહા (بين السنة ولا تخاصم عليها - સુન્ન્તને બયાન કરી દો અને તેના પર ઝઘડો ન કરો): અહલે સુન્નતનો મન્હજ (રીત) બયાન કરી દો અને ઝઘડાઓથી દૂર રહો. મુહદ્દિસ અલ્બાની (રહ.) કહેતા હતા: "કુલ કલિમતકા વમ્શિ" (તારી વાત કહીને આગળ વધી જા). તમે ક્યા ક્યા લોકોને પૂરા પડશો? કોની કોની સાથે શિંગડા ભરાવશો? બકરી તમારા કરતાં વધુ સારી રીતે 'મેં-મેં' કરી લે છે, અને આખલો તમારા કરતાં વધુ સારી રીતે ટક્કર મારી લે છે; તો શું તમે બકરી અને આખલાને મન્હજ શીખવવા બેસશો?! વિદ્યાર્થી જ્યારે વાદ-વિવાદનો આદિ બની જાય છે, ત્યારે તે અંધકારમાં જઈ પડે છે, તેની સફર અટકી જાય છે, અને જે વાત અલ્લાહ માટે કરવાની હોય છે તે નફ્સની જીત (અહંકારની લડાઈ)ના મેદાનમાં બદલાઈ જાય છે. 3) મન જઅલા દીનહૂ ગરઝલ લિલ-ખુસૂમાતિ અક્સરાત તનક્કુલ (من جعل دينه غرضا للخصومات أكثر التنقل - જે પોતાના દીનને ઝઘડાઓનું સાધન બનાવે છે, તે વારંવાર પોતાના વલણો બદલતો રહે છે): જે દીનને ઝઘડાઓ અને રોજબરોજની તુ-તુ મૈં-મૈંના પ્રકાશમાં સમજે છે, તે વગર તળિયાનો લોટો હોય છે. લોટો ન બનો, મજબૂત પગો પર ઊભા રહો. આ દીન ત્યારે પણ હતો જ્યારે ફેસબુક નહોતું. તે વિદ્યાર્થી પર અફસોસ છે જે વાદ-વિવાદ વખતે પહેલી હરોળ (સફ)માં હોય અને ભણવા-ભણાવતી વખતે ક્યાંય દેખાય પણ નહીં. ઇમામ માલિક (રહ.) ને એક બુદ્ધિજીવીએ કહ્યું, "હું તમારી સાથે મુનાઝરો (શાસ્ત્રાર્થ) કરવા માંગુ છું. જો હું જીતી જાઉં તો તમે મારા પક્ષમાં આવી જજો, અને જો તમે જીતો તો હું તમારો અભિપ્રાય અપનાવી લઈશ." ઇમામ સાહેબે ફરમાવ્યું: "આવતીકાલે જો તમારાથી મોટો કોઈ બુદ્ધિજીવી આવીને અમારી સામે જીતી જશે, તો શું આપણે તેની પાછળ ચાલવા લાગીશું?! આ કયો દીન છે? અલ્લાહનો દીન તો એક જ છે જેમાં કોઈ રંગબાજી નથી!" 4) મા કાના લિલ્લાહિ યબકા (ما كان لله يبقى - જે અલ્લાહ માટે હોય છે, તે જ બાકી રહે છે): આ અસ્લુલ ઉસૂલ (સિદ્ધાંતોનું મૂળ) અને સુલ્લમુલ વુસૂલ (મંજિલ સુધી પહોંચવાની સીડી) છે. આ પ્રથમ પણ છે અને અંતિમ પણ, કે અલ્લાહ સાથે સાચા થઈ જાઓ. પછી ભલે તમે કોઈનું ખંડન (રદ) કરો કે બચાવ (દિફા). લાખોની ભીડને સંબોધન કરો કે કોઈ ગામની કાચી મસ્જિદમાં બેસીને 'નૂરાની કાયદા'નું શિક્ષણ આપો. કારણ કે આ જ્ઞાન અલ્લાહ સાથેના વ્યવહારનું નામ છે. ઇમામ રાઝી એ શહાબુદ્દીન ઘોરીને કહ્યું હતું: "ન તો તારી સલ્તનત બાકી રહેશે અને ન તો રાઝીની પ્રપંચી વાતો, ખરેખર આપણે સૌએ અલ્લાહ તરફ જ પાછા ફરવાનું છે!" સલ્તનત કામ નહીં આવે કે ન તો વ્યુઝ (Views), માત્ર ઇખ્લાસ (નિષ્ઠા) અને મુતાબાઅત (પયગંબરના અનુસરણ)ની જ કિંમત ઉપજશે. "અને દરેક આત્માએ જોવું જોઈએ કે તેણે આવતીકાલ (આખિરત) માટે શું આગળ મોકલ્યું છે!" (અબ્દુલ અઝીઝ નાસિર) ____________📝📝____________ મનકૂલ (સાભાર). પસંદગી: ઇસ્લામિક ટ્યુબ પ્રો એપ. ____________📝📝____________