જ્યારે હઝરત યુસુફને કૂવામાં નાખવામાં આવ્યા તો હઝરત મૂસાને પણ પાણીમાં નાખવામાં આવ્યા. હઝરત યુસુફ મિસરમાં હતા તો હઝરત મૂસા પણ મિસરમાં હતા. હઝરત યુસુફએ મહેલમાં જીવન પસાર કર્યું તો હઝરત મૂસાએ પણ ફિરાઉનના મહેલમાં ઉછેર પામ્યા. હઝરત યુસુફને ઉઠાવનારાઓને પણ સંતાન ન હતા અને હઝરત મૂસાને ઉઠાવનારાઓને પણ સંતાન ન હતા. હઝરત યુસુફને ઉઠાવનારાઓએ પણ કહ્યું: عَسٰۤى اَنْ یَّنْفَعَنَاۤ اَوْ نَتَّخِذَهٗ وَلَدًا કદાચ આ આપણને ફાયદો પહોંચાડે અથવા આપણે આને દીકરો બનાવી લઈએ. (સૂરત યુસુફ: ૨૧) હઝરત મૂસાને ઉઠાવનારાઓએ પણ કહ્યું: عَسٰۤى اَنْ یَّنْفَعَنَاۤ اَوْ نَتَّخِذَهٗ وَلَدًا કદાચ આ આપણને ફાયદો પહોંચાડે અથવા આપણે આને દીકરો બનાવી લઈએ. (સૂરત કસસ: ૯) હઝરત યુસુફને ઉઠાવનારાઓ વિશે કહ્યું: لَا یَعْلَمُوْنَ તેઓ જાણતા નથી. હઝરત મૂસાને ઉઠાવનારાઓ વિશે પણ કહ્યું: لَا یَشعُرُون તેમને પરિણામની ખબર નથી. હઝરત યુસુફના ભાઈઓએ કહ્યું: اقْتُلُوْا یُوْسُفَ યુસુફને કતલ કરી નાખો. હઝરત મૂસા વિશે ફિરાઉને કહ્યું: ذَرُوْنِیْۤ اَقْتُلْ مُوْسٰى મને છોડો જેથી હું મૂસાને કતલ કરી દઉં. (સૂરત કસસ: ૨૬) યુસુફના ભાઈઓએ એક ચાલ ચાલી અને તે નિષ્ફળ ગઈ. فَیَكِیْدُوْا لَكَ كَیْدً (હે યુસુફ!) તેઓ તારી સાથે કોઈ ચાલ ચાલશે. મૂસા વિરુદ્ધ પણ ઉછેર કરનારાઓએ ચાલ ચાલી અને નિષ્ફળ ગઈ: وَمَا كَيْدُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ અને કાફિરોની ચાલનું પરિણામ એના સિવાય કશું જ નથી કે તેઓ મકસદ સુધી ન પહોંચી શકે. હઝરત યુસુફને પણ જેલમાં એક મિત્ર મળી ગયો હતો જે પાછળથી જેલમાંથી કાઢવાનું કારણ બન્યો. હઝરત મૂસાને પણ એક મિત્ર મળી ગયો હતો જે મિસરથી મદયન તરફ કાઢવાનું કારણ બન્યો. હઝરત યુસુફ વિશે કહ્યું કે અમે તેમને હિકમત અને ઇલમ અતા કર્યું હતું, હઝરત મૂસા વિશે પણ કહ્યું કે અમે તેમને હિકમત અને ઇલમ અતા કર્યું હતું. હઝરત યુસુફને સૌંદર્ય આપીને અને હઝરત મૂસાને તાકાત આપીને અજમાવવામાં આવ્યા. આટલી ઊંડી સમાનતા હોવા છતાં જ્યારે હઝરત મૂસાએ ફિરાઉન અને તેના માનનારાઓને દાવત આપી તો તેઓએ કહ્યું: مَا سَمِعْنَا بِهٰذَا فِیْۤ اٰبَآئِنَا الْاَوَّلِیْنَ અને અમે આ વાત પાછલા બાપ-દાદાઓમાં સાંભળી નથી. (કસસ: ૩૬) ફિરાઉનીઓની આ વાતથી એવું લાગે છે કે જાણે તેઓ સાચું બોલી રહ્યા હોય અને ખરેખર તેમને કંઈ ખબર ન હોય અને તેમના બાપ-દાદાઓમાં કોઈ નબી ન આવ્યા હોય. પરંતુ સૂરત મોમિનની આયત નંબર ૩૪માં અલ્લાહ તઆલા ફરમાવે છે કે મૂસા અલૈહિસ્સલામ પર ઈમાન લાવનાર એક વ્યક્તિએ ફિરાઉનીઓને કહ્યું: وَ لَقَدْ جَآءَكُمْ یُوْسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَیِّنٰتِ فَمَا زِلْتُمْ فِیْ شَكٍّ مِّمَّا جَآءَكُمْ بِهٖؕ-حَتّٰۤى اِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَنْ یَّبْعَثَ اللّٰهُ مِنْۢ بَعْدِهٖ رَسُوْلًاؕ-كَذٰلِكَ یُضِلُّ اللّٰهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُّرْتَابُ અને હકીકત એ છે કે આ પહેલા યુસુફ તમારી (બાપ-દાદાઓ) પાસે સ્પષ્ટ દલીલો લઈને આવ્યા હતા. ત્યારે પણ તમે તેમની લાવેલી વાતો વિશે શંકામાં પડ્યા રહ્યા. પછી જ્યારે તેઓ વફાત પામ્યા તો તમે કહ્યું કે તેમના પછી અલ્લાહ હવે કોઈ પયગંબર નહીં મોકલે. આવી જ રીતે અલ્લાહ તે તમામ લોકોને ગુમરાહીમાં નાખી રાખે છે જેઓ હદ વટાવી ગયેલા, શંકાશીલ હોય છે. સુભાન અલ્લાહ! કેવો સુંદર અંદાજ છે! કેવી સુંદર તદબીર છે આપણા રબની! કેટલી ઉત્તમ રીતે કાફિલા-એ-ખૈરની કડીઓ જોડાય છે! સમય મર્યાદિત છે, કુરાન સમુદ્ર છે, મોતી અગણિત છે, કેવી રીતે અને કયા કયા પાસાઓથી કુરાનમાં ચિંતન કરીએ? કાશ દુનિયામાં બીજી કોઈ વ્યસ્તતા ન હોત, બસ માત્ર રબના કલામમાં ચિંતન અને મનન કરવાનું હોત. હે કુરાન ઉતારનાર કરીમ રબ! જન્નતમાં અમને જરૂર તારા કલામના અર્થો સમજાવજે જેથી અમે આ અપાર સમુદ્રમાંથી સંતૃપ્ત થઈ શકીએ. _____📝📝📝_____મનકૂલ. ઇન્તેખાબ ઇસ્લામિક ટ્યુબ પ્રો એપ.