રસૂલુલ્લાહ ﷺ ફરમાવતા હતા: "મારો દુનિયા સાથે શો સંબંધ? મારી દુનિયાની મિસાલ (ઉદાહરણ) તો એવી જ છે કે જેમ કોઈ સવાર કોઈ ઝાડના છાંયડામાં (આરામ કરવા માટે) રોકાઈ જાય, પછી તેને છોડીને ચાલતો બને." હઝરત ઈસા અલૈહિસ્સલામે પોતાના સાથીઓને વસીયત ફરમાવી: "(દુનિયામાંથી) પસાર થઈ જાવ, તેને આબાદ કરવામાં ન પડો." એક માણસ હઝરત અબુ ઝર રઝિયલ્લાહુ અન્હુ પાસે ગયો. તેમના ઘરમાં આમ-તેમ નજર દોડાવવા લાગ્યો (સામાન નામની કોઈ વસ્તુ ન દેખાઈ) તો પૂછ્યું, "તમારો સામાન ક્યાં છે?" આપ ફરમાવ્યું: "અમારું એક બીજું ઘર (જન્નત) છે, અમારું ધ્યાન એ તરફ જ છે." તેણે કહ્યું, "જ્યાં સુધી તમે અહીં છો, (કંઈક ને કંઈક) સામાન જરૂરી છે." આપ ફરમાવ્યું: "ઘરનો માલિક આપણને અહીં રહેવા જ નહીં દે." હઝરત ઉમર બિન અબ્દુલ અઝીઝ (રહમતુલ્લાહ અલૈહ) પોતાના ખુતબા (પ્રવચન) માં ફરમાવ્યું: "દુનિયા તમારું કાયમી ઠેકાણું નથી. અલ્લાહ તઆલાએ આના માટે ફના (નાશ) લખી દીધી છે અને દુનિયાના લોકો માટે સફર લખી દીધી છે. કેટલાય આબાદ ઘરો ટૂંક સમયમાં જ ઉજ્જડ થઈ જશે અને કેટલાય મકાનોમાં રહેનારાઓ જેમની ઈર્ષ્યા (રશ્ક) કરવામાં આવતી હતી, ખૂબ જ જલ્દી કૂચ કરી જનારા છે. તેથી સારી રીતે કૂચની તૈયારી કરો અને સફરનું ઉત્તમ ભાથું તકવા (પરહેઝગારી) છે, તેને જ સાથે લો." હઝરત અતા સુલ્મી (રહ.) દુઆ ફરમાવતા હતા: "એ મારા પરવરદિગાર! દુનિયામાં મારી અજનબીયત (પરદેશી હોવા) પર રહમ ફરમાવ, કબરમાં મારી વહેશત (ગભરામણ) પર રહમ ફરમાવજે અને કાલે જ્યારે તારી સમક્ષ પેશી થશે તે પ્રસંગે રહમ ફરમાવજે." હઝરત દાઊદ તાઈ (રહ.) કહે છે કે મેં હઝરત અતવાન બિન અમ્ર તૈમી (રહ.) ને પૂછ્યું: "(જીવનના સંદર્ભમાં) ઓછામાં ઓછી આશા શું છે?" આપે ફરમાવ્યું: "બસ જેટલી વાર એક શ્વાસ ચાલે છે." હઝરત ફુઝૈલ બિન અયાઝ (રહ.) પાસે જ્યારે આ વાતનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો તો તેઓ રડી પડ્યા અને કહ્યું કે હઝરત અતવાન (રહ.) મોતથી ખૂબ જ સાવધ રહેતા હતા, તેથી તેમણે 'શ્વાસ ચાલવા સુધી' એમ કહ્યું, એટલે કે તેઓ ડરતા હતા કે તે શ્વાસ પૂરો થતાં પહેલાં જ ન મરી જાય. હઝરત હબીબ અબુ મુહમ્મદ (રહ.) રોજ વસીયત કરી દેતા હતા (જેમ મોતના સમયે કરવામાં આવે છે) કે કોણ ગુસલ (સ્નાન) કરાવશે વગેરે, અને સવાર-સાંજ રડતા હતા. તેમની પત્નીને રડવાનું કારણ પૂછવામાં આવ્યું તો તેમણે કહ્યું કે તેઓ અલ્લાહ તઆલાથી ડરે છે કે સાંજ થઈ છે કદાચ સવાર ન થાય, અને સવાર થઈ ગઈ છે તો કદાચ સાંજ ન થાય. હઝરત હસન (બસરી - રહ.) નું કથન છે: "એ ઇબ્ને આદમ (મનુષ્ય)! તને બે સવારીઓ સફર કરાવી રહી છે; રાત, દિવસને હવાલે કરે છે અને દિવસ, રાતને હવાલે કરે છે, ત્યાં સુધી કે બંને એક દિવસ તને આખિરત (પરલોક) ને હવાલે કરી દેશે. તારાથી વધુ ખતરામાં કોણ છે?" ઇમામ ઔઝાઈ (રહ.) એ પોતાના એક ભાઈને લખ્યું: "સમજી લે કે તને ચારેય તરફથી ઘેરી લેવામાં આવ્યો છે, અને રાત-દિવસ સરખી રીતે ઘસીટીને લઈ જવામાં આવી રહ્યો છે; અલ્લાહ તઆલા અને તેનો સામનો કરવાથી ડર." _____________________________________ પુસ્તક: વક્ત કા બેહતરીન ઇસ્તેમાલ (પાના નંબર ૧૬૨-૧૬૩) લેખક: મોહમ્મદ બશીર જુમ્મા પસંદગી: ઇસ્લામિક ટ્યુબ પ્રો એપ