થોડા દિવસો પહેલા દાંતમાં અસહ્ય દુખાવો હતો, હું તરત જ ડોક્ટર પાસે ગયો. પહેલા તો ખબર પડી કે લિસ્ટ ફૂલ થઈ ગયું છે અને ડોક્ટર આનાથી વધુ દર્દીઓને ચેક કરતા નથી. ઘણી આજીજી અને વિનંતી કર્યા પછી મોટી મુશ્કેલીથી છેલ્લે નંબર મળ્યો. ડોક્ટરે ચેક કર્યું અને પહેલા તો દાંતમાં થોડા ઈન્જેક્શન આપ્યા, પછી હાથમાં પક્કડ (pliers) જેવી કોઈ વસ્તુ લીધી. વિવિધ પ્રકારના ઓજારો અને સાધનોની મદદથી પેઢા અને દાંત સાથે જાણે પૂરી જંગ લડતો રહ્યો અને હું દુખાવાની તીવ્રતાના કારણે ક્યારેક ખુરશીને જોરથી પકડતો તો ક્યારેક ઉપર-નીચે થતો, આંખોમાં પાણી પણ આવી ગયું...... પરંતુ મેં મારી જાતને સવાલ કર્યો કે: હું આ બધું કેમ સહન કરી રહ્યો છું? કેમ વિરોધ નથી કરી રહ્યો? કેમ ડોક્ટરને ભેટ તરીકે થોડી ગાળો નથી આપી રહ્યો? કેમ ડોક્ટરને લાફો નથી મારી રહ્યો? ઊલટાનું, પછીથી હું તેનો આભાર પણ માની રહ્યો હતો અને પૂછી રહ્યો હતો કે ફરી ક્યારે આવું, અને આ બધા કામ માટે ડોક્ટરને પૈસા પણ આપ્યા! થોડીવાર તો હું વિચારતો રહ્યો_______ પછી અચાનક મને મારી જાત પર શરમ અને ખુદા સામે શરમિંદગી અનુભવાવા લાગી, જ્યારે મારા અંદરથી અવાજ આવ્યો કે "ખાન સાહેબ, શું તમે ખુદાને આ ડોક્ટર બરાબર પણ માનો છો...?" ડોક્ટર સામે વાંધો નથી ઉઠાવતા કારણ કે ખબર છે કે આ બધા દર્દ, ઈન્જેક્શન, પક્કડ અને બીજા ઓજારોની તકલીફ પાછળ એક ફિલસૂફી અને હિકમત (ડાહાપણ) છે અને અંતે આપણો પોતાનો જ ફાયદો છે. તો ખુદા તો હિકમતનો ખાલિક (સર્જનહાર) અને માલિક છે! ત્યાં સુધી કે પહેલાના સમયમાં તો ડોક્ટરને 'હકીમ' જ કહેતા હતા અને ખુદા તો સૌથી મોટો હકીમ (Al-Hakim) છે. તેથી યાદ રાખો કે તેના કાર્યો પણ હિકમતથી ખાલી નથી. જો કોઈ દર્દ, મુશ્કેલી કે પરીક્ષા આપણી તરફ આવે, તો ખુદાની હિકમત પર ભરોસો રાખો, તેનો આભાર માનો અને પૂછો, "ખુદાયા, ફરી અમારો વારો ક્યારે છે?" 💐💐 મને પણ દર્દની હિકમત ત્યારે ખબર પડી જ્યારે કોઈએ જણાવ્યું કે કેન્સર અસાધ્ય હોવાનું એક કારણ એ છે કે તેમાં (શરૂઆતમાં) દુખાવો થતો નથી, અને જ્યારે ખબર પડે છે ત્યારે ઘણું મોડું થઈ ચૂક્યું હોય છે. માણસ ડોક્ટરની સમજણ, ડિગ્રી અને તેના અનુભવ પર વિશ્વાસ રાખે છે. ડોક્ટરનો જેટલો અનુભવ વધુ, એટલો જ આપણો વિશ્વાસ વધુ. ક્લિનિકની બહાર ખાસ લખેલું હોય છે: અનુભવ ૨૦ વર્ષનો, ૪૦ વર્ષનો, ૬૦ વર્ષનો...... જ્યારે ખુદાનો 'અનુભવ' (જ્ઞાન અને સત્તા) તો અબજો વર્ષોથી છે, બલ્કે એમ કહેવું વધુ યોગ્ય રહેશે કે હંમેશાથી છે અને હંમેશા રહેશે. હા યાદ આવ્યું કે અલ્લામા ઈકબાલને પણ તો 'હકીમ-ઉલ-ઉમ્મત' કહે છે કારણ કે તેમણે ઉમ્મતના દર્દોનો સાચો ઈલાજ બતાવ્યો હતો. પરંતુ આપણા જેવા લોકોને તો તાત્કાલિક રાહત માટે ડિસ્પ્રીન કે બ્રુફેન જોઈએ છે જે થોડીવાર માટે આ દર્દને દૂર કરી દે, ભલે સમય જતાં તે આખા શરીરને જ કેમ ન બગાડી નાખે.