અલ્લામા ઇબ્ને હજર હૈતમી રહમતુલ્લાહી અલયહીનું એક પુસ્તક છે "અઝ-ઝવાઝિર અન ઇક્તિરાફિલ કબાઇર". તેમાં તેમણે એક કિસ્સો લખ્યો છે: એક વ્યક્તિ હજના ઇરાદાથી ગયો અને જ્યારે હજ કરવા લાગ્યો ત્યારે તેણે મક્કામાં પૂછ્યું કે સૌથી અમાનતદાર (પ્રામાણિક) વ્યક્તિ કોણ છે? તો બતાવવામાં આવ્યું કે ફલાણી વ્યક્તિ છે. તેથી તે તેની પાસે ગયો અને પોતાના એક હજાર દીનાર તેની પાસે અમાનત તરીકે મૂકી દીધા. દીનાર મૂકીને તે પોતાના હજના અહકામાત (નિયમો) પૂરા કરવા લાગ્યો. જ્યારે હજ મુકમ્મલ (પૂરી) થઈ ગઈ, ત્યારે તે તેના ઘરે ગયો જેથી પોતાની અમાનત પાછી લઈ શકે. જ્યારે ત્યાં પહોંચ્યો ત્યારે ખબર પડી કે તે વ્યક્તિનું અવસાન (ઇન્તકાલ) થઈ ગયું છે. તો તેણે કહ્યું કે મેં તો એક હજાર દીનાર આપ્યા હતા, હવે મને મારા દીનાર કેવી રીતે મળશે? તો તેના સંતાનોએ કહ્યું, "તેમણે અમને નથી જણાવ્યું કે તેમણે દીનાર ક્યાં રાખ્યા છે." ઘરમાં ખૂબ શોધખોળ કરી પણ દીનાર મળ્યા નહીં. તેથી આ વ્યક્તિ ત્યાંના ઉલેમા (વિદ્વાનો) પાસે ગયો અને પૂછ્યું કે મેં આટલી મોટી રકમ આપી હતી, તેમનું અવસાન થઈ ગયું છે, આ મારી રકમ કેવી રીતે મળશે? તો એક વ્યક્તિએ જણાવ્યું કે, "તમે ઝમઝમના કૂવા પાસે જઈને એક અવાજ લગાવજો, અડધી રાત પછી તહજ્જુદના સમયે કહેજો કે મેં ફલાણી વ્યક્તિને અમાનત આપી હતી. જો તે નેકોકાર (પુણ્યશાળી) હશે, તો અનુભવના આધારે વાત એ છે કે અલ્લાહ તેની રૂહ (આત્મા) ને ત્યાં પહોંચાડી દે છે અને તે જવાબ આપી દે છે." તો તે વ્યક્તિ ત્યાં ગયો અને અવાજ આપ્યો, પણ તેને કોઈ જવાબ ન મળ્યો. પછી તેણે (આવીને) કહ્યું કે મને જવાબ તો ન મળ્યો, તો તેમણે કહ્યું, "તમે યમનમાં જાઓ- ત્યાં એક કૂવો છે તેનું નામ 'ચાહ-એ-બરહૂત' (બરહૂતનો કૂવો) છે, ત્યાં જઈને અવાજ આપો. ત્યાં જહન્નમીઓની રૂહો એકઠી થાય છે, ત્યાં તમને ખબર પડી જશે." આ વ્યક્તિ ત્યાં પહોંચ્યો. ઇબ્ને હજર હૈતમી રહમતુલ્લાહી અલયહી લખે છે કે ત્યાં તેણે અવાજ આપ્યો તો તેને જવાબ મળ્યો કે, "તમારી રકમ મેં મારા ઘરમાં ફલાણી જગ્યાએ દાટી રાખેલી છે, ત્યાંથી લઈ લો." તો તેણે પૂછ્યું કે, "આખરે તમે દાટી કેમ દીધી? પોતાના સંબંધીઓ, પત્ની કે બાળકો પાસે કેમ ન રખાવી?" તેણે કહ્યું, "મને મારા બાળકો પર ભરોસો (એતમાદ) ન હતો. મેં વિચાર્યું કે ક્યાંક એવું ન થાય કે આ લોકો અમાનતમાં અપ્રામાણિકતા (ખયાનત) કરી બેસે, એટલા માટે મેં ત્યાં રાખી છે. ત્યાંથી જઈને લઈ લો." તેણે કહ્યું, "તમે તો બહુ નેક માણસ હતા, પણ તમારી રૂહનો સામનો મને ચાહ-એ-બરહૂત પર થઈ રહ્યો છે, જ્યાં જહન્નમીઓની રૂહોનું ઇજ્તિમા (ટોળું) થાય છે?" તેણે કહ્યું, "વાત એમ છે કે હું હતો તો બહુ નેક માણસ, સોમ-ઓ-સલાત (રોઝા અને નમાઝ) નો પાબંદ હતો: કાન લી ઉખ્તુન ફકીરતુન હજરતુહા વ કુન્તુ લા અહનૂ અલયહા ફ-આકબ નિયલ્લાહુ તઆલા. પરંતુ અલ્લાહે મને આ કારણે સજા આપી કે મારી બહેન ગરીબ હતી, મેં તેને સહયોગ (તઆવુન) ન કર્યો, કતા-એ-રહમી (સગા-સંબંધો તોડવા) કરી. અલ્લાહે કતા-એ-રહમીના કારણે મને જહન્નમમાં નાખી દીધો." જુઓ, આ બહુ નેક વ્યક્તિ હતો, નેકોકારીમાં તેની મોટી ચર્ચા હતી, લોકો અમાનતો તેની પાસે મૂકતા હતા, પરંતુ કતા-એ-તઅલ્લુકિ (સંબંધ તોડવા) ના કારણે અઝાબમાં સપડાઈ ગયો. જેવી રીતે જીવનમાં સિલા-રહમી (સંબંધીઓ સાથે સારો વ્યવહાર) નો હુકમ છે, તેવી જ રીતે દુનિયામાંથી ગયા પછી પણ માતા-પિતાના મિત્રો સાથે સદ્વ્યવહાર (હુસ્ન-એ-સુલૂક) થી પેશ આવવું જોઈએ. ------------------------------------------------------- પુસ્તક: નેક આમાલ કો ઝાયા કરને વાલે ગુનાહ (પૃષ્ઠ: ૨૨૨-૨૨૩) લેખક: મૌલાના મોહમ્મદ નોમાન સાહેબ નકલ કર્તા: અનસ મેમણ પાલનપુરી