સલફે સાલિહીન (નેક પૂર્વજો), મુહદ્દિસીન (હદીસના વિદ્વાનો) અને ફુકહા (ન્યાયશાસ્ત્રીઓ) પર ઇલ્મ (જ્ઞાન) માં વ્યસ્ત રહેવાનો કેટલો બધો પ્રભાવ હતો, તેનો અંદાજો નીચે આપેલા અજીબોગરીબ અને રસપ્રદ પ્રસંગો પરથી લગાવી શકાય છે: (૧) ઇમામ અબુ અલ-અબ્બાસ મુહમ્મદ બિન યાકૂબ અલ-અસમ વિશે ઇમામ નૈશાપુરી ફરમાવે છે કે હું એક વખત તેમને મળવા માટે તેમની મસ્જિદમાં પહોંચ્યો. અસ્રનો સમય થઈ ચૂક્યો હતો, તેથી શેખ અબુ અલ-અબ્બાસ અલ-અસમ અઝાન આપવા માટે "મિઅઝના" (અઝાન આપવાની ઊંચી જગ્યા/મિનારો) પર પધાર્યા. પરંતુ ત્યાં પહોંચીને અઝાન આપવાને બદલે ખૂબ જ ઊંચા અવાજે આ વાંચવાનું શરૂ કરી દીધું: "અખબરના અર-રબીઅ બિન સુલૈમાન અખબરના અશ-શાફિઈ" (અમને રબીઅ બિન સુલૈમાને જણાવ્યું, અમને શાફિઈએ જણાવ્યું). પછી જ્યારે તેમને ખ્યાલ આવ્યો ત્યારે તેઓ પોતે પણ હસ્યા અને જેમણે સાંભળ્યું તેઓ પણ ખૂબ જ આનંદિત થયા, પછી તેમણે અઝાન આપી. (૨) ખતીબ બગદાદીએ ઇબ્ન શાહીનના હવાલાથી લખ્યું છે કે ઇમામ અલ-હાફિઝ અબુ બક્ર મુહમ્મદ બિન મુહમ્મદ અલ-બાગન્દી એક વખત નમાઝ પઢાવવા માટે મુસલ્લા (જાજમ) પર પહોંચ્યા, અને તકબીરે તહરીમા કહી. પછી સૂરહ-એ-ફાતિહા પઢવાને બદલે તેમણે "હદ્દસના લુવૈન વ અન્બઅના શૈબાન બિન અલ-ફર્રૂખ અલ-ઐલી" વાંચવાનું શરૂ કરી દીધું. તો પાછળથી મુક્તદીઓએ (પાછળ નમાઝ પઢનારાઓએ) 'સુબ્હાન અલ્લાહ' કહીને ટકોર કરી (યાદ અપાવ્યું), ત્યારે તેમણે સૂરહ ફાતિહા શરૂ કરી. (૩) અલ્લામા ઇબ્ન અલ-જવઝીએ લખ્યું છે કે કાઝી અબુ જાફર મુહમ્મદ બિન અહમદ બિન મહમૂદ અન-નસફી અલ-હનફી ફિકહ (ઇસ્લામી ન્યાયશાસ્ત્ર) ના મોટા આલિમ હતા, અને ઝાહિદ (દુનિયાથી બેપરવાહ) તેમજ તંગદસ્ત (ગરીબ) વ્યક્તિ હતા. એક રાત્રે અત્યંત ગરીબીના સમયમાં તેઓ મુતાલા (અભ્યાસ) માં મગ્ન હતા કે ફિકહના જે મુદ્દા (જુઝઇયા) ની શોધ હતી, તે અચાનક તેમને મળી ગયો. જેને જોઈને તેમના પર એવી સ્થિતિ છવાઈ ગયો કે તેઓ ઊભા થઈને ઘરમાં નાચવા (રક્સ કરવા) લાગ્યા અને કહેવા લાગ્યા કે "ક્યાં છે દુનિયાના બાદશાહો અને શહજાદાઓ?" તો તેમની પત્ની આ દ્રશ્ય જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ. (૪) હઝરત ઇમામ મુહમ્મદ ઇબ્ન અલ-હસન અશ-શૈબાની રહમતુલ્લાહી અલૈહિ આખી રાત જાગીને અઘરા મસાલાઓના ઉકેલમાં વ્યસ્ત રહેતા હતા, પરંતુ રાત-રાતભર જાગવા છતાં તેમને થોડો પણ થાક લાગતો ન હતો. અને તેમની જીભ પર આ વાક્ય રહેતું હતું: "ઐના અબ્નાઉલ મુલૂકિ મિન હાઝિહિલ્ લઝ્ઝઆત" (શહજાદાઓને આ લજ્જતો ક્યાં નસીબ છે!) (મઆલિમ ઇર્શાદિયા, હાસિયા ૮૦). ____📝📝📝____ પુસ્તક: ઉલેમા અને તુલબા માટે ફિક્ર અંગેઝ અને કારઆમદ વાતો. પાના નંબર: ૫૯ - ૬૦ . લેખક: મુફ્તી સલમાન સાહેબ મન્સૂરપુરી. પસંદગી: ઇસ્લામિક ટ્યુબ પ્રો એપ.